Bir zamanlar hiçbir şey olmamasını bilirdik. Şimdi boşluk bile başımıza bir şey gelecekmiş gibi hissettiriyor.

Biz eskiden sıkılırdık. En azından ben öyle hatırlıyorum.
“Bizim zamanımızda” diye başlayan bütün cümleler tehlikelidir, farkındayım. Bir yere kadar gerçektir, bir yerden sonra nostalji ağır basar, biraz daha üstüne düşününce düpedüz haksızlık hissi belirir. Ama yine de bu cümleyi kurmak istiyorum: Biz eskiden sıkılırdık. Yatakta yatıp tavana bakardık. Kanepeye ters uzanırdık. Dakikalarca her gün gördüğümüz perdenin desenini incelerdik. Saatin tik takını duyacak kadar sessiz odalarda can sıkıntımızla baş başa kalırdık. Televizyon açılmazdı, telefon çalmazdı. Eskiden, bazen, bir şey olmamasını bilirdik. Şimdi bir şey olmamasına izin vermiyoruz.
Belki artık sıkılacak kadar güvende hissetmiyoruzdur. Çünkü can sıkıntısı dediğimiz şey, tuhaf biçimde bir emniyet duygusu istiyor. İnsan ancak hayatı o an için dağılmıyorsa sıkılabiliyor. Hiçbir şey yapmamanın bedeli hemen kesilmiyorsa sıkılabiliyor. Kimse senden cevap beklemiyorsa, yetişmen gereken bir iş yoksa, görünmez bir performans kaygısı tepende bitmiyorsa… Bu anlamda galiba sıkıntı, boş zamanın değil, boş kalabilme hakkının duygusu. Ve bence bu yüzden bugün sıkıntının yerini kaygı aldı. Eskiden “çok sıkıldım” dediğimiz yerde artık “içim daralıyor” diyoruz. Arada bir fark var. Sıkıntı yatay bir duyguydu, yayılırdı. Ama kaygı dikey, ona baktıkça daha da uzuyor. Sıkıntı tavana baktırırdı, kaygı ekrana.
Byung-Chul Han’ın Anlatının Krizi kitabında dönüp durduğum pasajlardan birinde Han, anlatının kaybını sadece hikaye anlatamamak olarak düşünmüyor. Beraber yaşayabileceğimiz, birbirimize aktarabileceğimiz, bizi birbirimize bağlayacak zaman biçimlerinin yıpranması olarak düşünüyor. Anlatıların topluluk kurduğunu, bugünse&nbsp;“storytelling”in giderek “storyselling”e dönüştüğünü söylüyor, yani hikaye artık çoğu zaman paylaşılan deneyimin değil, satılabilir kimliğin aracı. Bu cümle insanı gafil avlıyor çünkü hepimiz o noktayı yakından tanıyoruz. Hepimiz hikaye anlatıyoruz ama çoğu zaman hikayeyi kurmuyoruz. Kendimizi paketliyoruz. Hayatımızı anlatmıyoruz, hayatımızdan kullanılabilir parçalar çıkarıyoruz. “Bugün böyle hissettim” cümlesi bile bazen hissetmekten çok hissi gösterme çabasına dönüşüyor. Bir an yaşanmadan önce kendi paylaşılabilirliğine bakıyor. Sıkılabilme özgürlüğü burada politikleşiyor. Çünkü sıkılmak, ilk bakışta hiçbir şey üretmemek. Ama daha derinden bakınca, insanın kendi iç sesine kulak vermesi demek. Dışarıdan gelen uyarıcılar azalınca içeride bir şey kıpırdıyor. Önce huzursuzluk. Sonra saçma düşünceler. Sonra eski bir anı. Sonra hiç ilgisiz bir yüz. Sonra çocukken gittiğin bir evin koridoru. Sonra birinin sana söylediği ama o an anlamadığın bir cümle. Sonra bir film sahnesi. Sonra bir arkadaş. Bir yol arkadaşı. Sıkıntına da ortak olan, olmuş, daima da olacağını düşündüğün bir arkadaş. Romantik ilişkilerin ne olursa olsun bir noktada bitebileceği fikrine sahibiz, bu algı sabitimiz. Hatta çoğu zaman, daha yaşarken bile o ilişkinin son ihtimalini içimizde taşıyoruz. Ama arkadaşlıklara aynı faniliği pek yakıştırmıyoruz. Arkadaşlık sanki zamana daha dayanıklı, vedalardan arınmış, sonsuz olmalıymış gibi. Oysa hiç de öyle değil. Bazen kimse kötü biri olmadan. Bazen iki insanın hayatlarının ritmi birbirinden ayrıldığı için. Bazen birinin artık seni eskisi gibi merak etmemesiyle. Bazen senin artık anlatacak heves bulamamanla. Uzun vedalara bile gerek kalmadan. Belki de büyük vedalar yapmaya bile vaktimiz yok artık. İnsanlar hayatımızdan bazen dramatik bir sahneyle çıkmıyor. Birlikte son kez kahve içip bunun son kahve olduğunu bilmiyorsun. Son kez bir şakaya beraber gülüyorsun. Son kez “görüşürüz” diyorsun, sonra görüşmüyorsun. Bu kadar. Hayat bazen inanılmaz kaba bir editör gibi çalışıyor: Sahneyi oracıkta kesiyor ve bir açıklama yapmıyor.
Past Lives bu noktada neden aklıma geliyor bilmiyorum ama bir şeyler seziyorum. Celine Song’un filmi, Nora ve Hae Sung’un 20 yılı aşan bağını anlatırken aslında bize şunu gösteriyordu: Bazı ilişkiler yaşanmadıkları için bitmezler, yaşanmadıkları halleriyle de insanın içinde yer kaplamaya devam ederler. Film, çocukluk arkadaşlığından yetişkinlikteki karşılaşmaya uzanan sakin, neredeyse usul bir zaman duygusuyla ilerliyor ve bugünün yüksek uyarıcılı aşk anlatılarından ayrılıyor. Past Lives’ı bir aşk filmi olduğu kadar bir veda filmi olarak da görüyorum, hatta belki daha çok öyle görüyorum. Büyük kararların, büyük ağlamaların, kapı çarpmaların değil de iki insanın birbirine bakıp, aralarında yaşanmamış bütün ihtimalleri sessizce kabul etmesinin hikayesi. İnsanın bazen hayatındaki birini kaybetmesi değil de, onunla yaşayabileceği hayatı kaybetmesinin hikayesi. Bende bıraktığı duygu, sadece romantik bir hüzün değil. Daha çok, boşluğun hala incelikli bir zaman dilimi olabileceğine dair bir hatırlatma. Bazen birinin hayatında kaplayabileceğin yer, onunla yaşadığın şeylerden değil, yaşayamadığın şeylerin sessiz ağırlığından oluşuyor.
Boşluğa tahammülümüzün giderek azaldığı bugün, bu his bana daha da değerli geliyor. Bir ilişkide boşluk varsa onu belirsizlik diye okuyoruz. Bir arkadaşlıkta boşluk varsa uzaklaşma diye. Bir günde boşluk varsa verimsizlik diye. Bir konuşmada boşluk varsa soğukluk diye. Bir hayatın içinde boşluk varsa eksiklik diye. Boşluğu kendi haline bırakmayı bilmiyoruz. Hemen anlamlandırmak, doldurmak, açıklamak, ölçmek, kapatmak istiyoruz. Oysa can sıkıntısı dediğimiz şey biraz da boşlukla iyi geçinme yeteneği. Bir şey olmamasına dayanabilmek. Cevap gelmemesine, sahnenin ilerlememesine, içimizdeki duygunun adını hemen koyamamaya dayanabilmek. Can sıkıntısının karakterinde bir tür yumuşaklık, naiflik vardı. Huzursuz edebilirdi ama tehdit etmezdi. Tavana bakardın ama korkulara kapılmazdın. Şimdilerde boşluk daha karanlık bir alanda. Boş kalan yere düşünce değil, senaryolar doluyor.&nbsp;“Niye eskisi gibi değil?”, “Ben neyi kaçırıyorum?”, “Burada yanlış olan ne?”… Boşluk artık çoğu zaman hayal gücünü değil, kaygıyı çalıştırıyor.
Korku sinemasının hele de son yıllarda bu kadar güçlenmesini ve bayrağı 20’lerindeki yaratıcıların devralmasını biraz da buna bağlıyorum. Çünkü korku, kaygının biçim kazanmış hali. Kaygı şekilsizken korku ona bir oda veriyor. Bir koridor, bir kasaba, bir dilek, bir varlık, bir kapı, bir sarı ışık, bir çıkışsız mekanı oluyor kaygının ve o da korkuya dönüşüyor. Gündelik hayattaki kabullerimizle ve hayatın olağan akışıyla, korku türünün arasında hemen hiç mesafe olmayışına, aralarındaki geçişkenliğe hayret ediyorum. Ve son yılların korku işlerinde beni en çok çarpan husus, korkunun artık sadece karanlıktan değil, boşluktan doğması: Bir şeyin fazla sessiz olmasından. Bir mekanın fazla tanıdık ama yanlış hissettirmesinden. Bir ilişkinin fazla açıklanamaz hale gelmesinden. Bir cevabın gelmemesinden. Bir odanın bitmemesinden. Korkunun bu yıl bu kadar konuşulması da haliyle tesadüf gelmiyor bana. Obsession, Backrooms, Widow’s Bay, From… Hepsi, boşluğun artık nötr bir alan olmamasıyla ilgili. Beklemenin, sessizliğin, bağlantısızlığın, cevapsızlığın tehdit gibi çalışması.

Bir anlatının içine oturmak için gereken sabrı da kaybettik. Peter Handke’nin Dialogue kitabındaki cümleleri bu yüzden olağan sadeliğiyle çok güzel: “Dikkat, hikaye başlıyor. Hikaye anlatımı için biraz sabır lütfen. Sonra da hikaye anlatımı boyunca biraz sabır!” Bugün sabır dediğimiz şey çoğu zaman bekleme süresine indirgenmiş durumda. Kargo sabrı, cevap sabrı, yükleme sabrı, sonuç sabrı. Oysa anlatı sabrı başka bir şey. Bir insanın lafı dolandırmasına izin vermek. Konudan konuya geçmesine kızmamak. Hemen ana fikri istememek… Kendini unutup dinlemek. Walter Benjamin, Hikaye Anlatıcısı’nda can sıkıntısını, deneyimin yumurtasını çatlatan düş kuşu gibi düşünür, zihinsel gevşemenin en yüksek noktası olarak görür. Belki de bugün en çok bunu kaçırıyoruz. Yaşadığımız şeyleri çok hızlı kayda geçiriyoruz panikle. Anlamaya çalışmadan, yalnızca kaybetmemeye çalışıyor. Daha yaşarken onu hatırlanabilir kılmaya çalışıyoruz, fotoğrafını çekiyoruz, mesajı saklıyoruz, ekran görüntüsünü alıyoruz, notlara yazıyoruz. Ama hatırlamak kayıt tutmaktan başka bir şey. Hatırlamak, bazen eksilterek çalışan bir şey. Bazı yerleri unutarak, bazı yerleri yanlış hatırlayarak, bazı boşlukları olduğu gibi bırakarak. Han’ın dediği gibi, yaşanan her şey tekrarlanabildiğinde, hatırlamak imkansızdır.

Bu yüzden can sıkıntısının kaybını sadece bir duygu kaybı gibi düşünemiyorum. Sanki kendi hayatımızla baş başa kalma yeteneğimizi de onunla birlikte kaybediyoruz. Kendimizi sadece hareket halindeyken tanıyabiliyoruz artık. Çalışırken, yazarken, üretirken, paylaşırken, cevap verirken, yetişirken, anlatırken… Ama insan hiçbir şey yapmazken de kendisi. Hatta belki en çok o zaman kendisi. Belki de iyi yaşamak, her anı dolu yaşamak değil. Bazı anları boş bırakabilmek. Bazı insanları tam olarak açıklayamadan özlemek, bazı ilişkilerin neden bittiğini tam anlayamadan devam etmek, bazı korkuların içinden hemen çıkamamak, bazı hikayelerin sonunu hemen istememek. Sıkıntıya biraz yer açınca insanın içinde sadece kaygı büyümüyor. Hatıralar da büyüyor, yaratıcılık da, şefkat de. Tavana bakmanın lüksü de tam olarak burada. Dışarıdaki bütün hikayeler biraz sessizleştiğinde, içeride bir hikaye anlatılmaya başlanıyor. O yüzden belki de iyi bir hikaye gibi, iyi bir hayat da bizden aynı şeyi istiyor: Hemen anlamaya çalışmadan, hemen tüketmeden, hemen bir sonraki sahneye geçmeden, biraz onunla kalmamızı. Sıkıntının, sessizliğin, boşluğun, vedanın, anlatılamayanın yanında biraz daha kalmamızı.
Biraz sabır lütfen.
Hikaye başlıyor.

Yazı: Özgün Yiğit Tuna&nbsp;

Tavana Bakmanın Lüksü

Tavsiye edilen içerikler

YEMEK

LU Community’de Yunan Lezzetleri: Crossroads’un İlk Durağı “The Sense of Greece”

HOMMES