Bu sefer geçmesini istemiyorum. Bir şeyin etkisinde kalınca ne kadar süreceğini merak ediyorum.

Film bitiyor, dışarı çıkıyorum, telefonuma bakıyorum; dünyanın benimle aynı şeyi izlemediği hemen anlaşılıyor. Beklenen cevaplar, değişen planlar… Hayatın devam etmesine itirazım yok da biraz önce olduğum insanla şimdi mesajlara cevap vermesi gereken insanın birbirini yakalaması için birkaç dakika iyi olurdu.
Ayvalık’ta, film festivalinde Noah Segan’ın “The Only Living Pickpocket in New York”unu izledikten sonra hafiflemiş hissettim. Film için söyleyebileceğim epey şey var ama bende en çok kalan duygu bu hafifleme hali oldu. Hafiflemek ne eğlenmekle aynı şey ne de mutlu olmak demek, üstelik bazen üzülmüşken de hafifleyebiliyor insan. Bu nasıl oluyor? Girdiğin salondan nasıl daha az yükle çıkıyorsun?
Film boyunca John Turturro’yu izledim. Turturro’nun oynadığı Harry karakteri, yaşlanan bir yankesici. Mesleğinde çok mahir, gerektirdiği her inceliğe hala hakim ama bunların bir zamanlar işe yaradığı dünya artık değişmiş. İnsanlar üzerlerinde nakit taşımıyor, çalınan kartlar hemen iptal ediliyor. Harry’nin dünyasında da bir işi çok iyi yapabilmek, o işin karşılığını alabilmek için yeterli olmuyor. Ama Harry’yi sevmemin tek sebebi eskimekte olan bir beceriye sahip olması değil. Eski olan her şeye neden bu kadar kolay kıymet verdiğimizi düşünüyorum. Arkadaşlıklarda da yapıyoruz bunu. Bir şeyin uzun sürmüş olması onun hakkında elbette önemli bir söz söylüyor ama yine de geriye kalan soruları ortadan kaldırmıyor. Nasıl sürmüş? Kim ne kadar değişmiş? Hala birbirimizi merak ediyor muyuz, yoksa birbirimiz hakkında bildiklerimizi tekrar mı ediyoruz? Tanımakla merak etmek bazen birbirinin önüne geçiyor galiba. Bir insanı yıllardır tanıdığında, anlatacaklarını da bildiğini sanabiliyorsun. Oysa ben değiştiysem onun da değişmiş olması mümkün. Bana yeni bir şey anlattığında eski bilgilerin arasına sıkıştırmadan dinleyebiliyor muyum? Bunu benden beklesin isterim ama ben aynısını yapabiliyor muyum, o kadar emin değilim.
Iris Murdoch, “Sevgi, kendimizden başka bir şeyin de gerçek olduğunu fark etmektir, zor olan da budur.” diyor. İlk okuyuşta çarpıyor. Karşımdakinin benimle konuşmadan önce geçirdiği günü, benim hiç tanımadığım insanlarla kurduğu yakınlığı, kendinde sevmediği ve henüz bana söylemediği şeyleri düşünüyorum. Birini tanıdıkça bütün bunları daha iyi bildiğimi sanıyorum. Sonra benden hiç beklemediğim bir şey duyuyor ya da ben ondan duyuyorum, şaşırıyoruz. “Sen böyle yapmazdın.” Yapmaz mıydı, yoksa benim bildiğim hali mi yapmazdı?
Sevdiğim insanların değişmesini desteklediğimi düşünürüm. Değiştiklerinde ilişkimizin de değişmesi gerekince aynı rahatlığı gösterebiliyor muyum? Cevaplar ne olursa olsun sonuç değişmiyor: Hayatlarımızdan giden gidene. İnsan bazen birinin yokluğuna üzülürken, aralarındaki ilişkinin artık sürmüyor olmasından memnun da olabiliyor. Sonra bu iki hissi birbirine yakıştıramıyor. Özlediysem neden aramıyorum? Anlatacaklarım varsa neden ona anlatmıyorum? Birini hayatında yeniden istemeden de özlemek mümkün değil mi? Her duygunun arkasından eyleme geçmemiz mi gerekiyor?
Harry’ye döneyim. Hasta eşine hayatını adamış bu adamın kızının hayatında bıraktığı doldurulamaz bir boşluk var. Birini severken yapabildiğiyle, başka birini severken yapamadığı aynı hayata sığabiliyor. Böyle insanları nasıl anlatacağımızı düşünüyorum. İyi bir tarafını söyleyince sanki kötü tarafına itiraz hakkımızı kaybedecekmişiz gibi geliyor bazen. Ya da kırıldığımız birini anlamaya çalışırsak kırgınlığımız yeterince haklı bulunmayacak. Anlamak zaten başlı başına karışık bir iş. Birinin neden öyle davrandığını anlıyorum diyelim. Sonra? Artık öyle davranması bende bir duygu uyandırmayacak mı? Onunla görüşmeye devam mı edeceğim? Bende yarattığı duyguların da adını onun adına ben mi koyacağım? Anlamak için harcadığım emeğin sonunda biraz dinlenmek istediğim oluyor. William Blake’in şu cümlesi dönüp duruyor aklımda: “Neyin gereğinden fazla olduğunu bilmediğin sürece neyin yeterli olduğunu da bilemezsin.” Yeterli olanı bildiğimden emin değilim.
İnsan hayatı fazlaca yaşamış olabilir, yine de ölçüsünü bulamayabilir. Çok insan tanımak, kimin yanında iyi olduğunu anlamayı kolaylaştırıyor mu? Birini çok iyi anlamak, onunla arkadaş kalmaya yetiyor mu? Çok sevilmiş olmak, sevgi geldiğinde onunla ne yapacağını bildiğin anlamına geliyor mu? Deneyim dediğimiz şeyin bir sonraki sefer işimize yarayacağını varsayıyoruz. Oysa sonraki sefer başka birinin başına geliyor, önceki seferdeki ben değilim o. Bir şeyin peşini bıraktığımda gelen rahatlık, ondan vazgeçmek istediğimin kanıtı mı? Belki sadece peşinden koşmak istemiyorum artık. Yine de bir gün kendiliğinden gelirse sevineceğim. Bunu kabul etmek neden zor olsun? Her vazgeçişimin arkasında büyük bir olgunluk bulunması gerekmiyor. Bazılarında düpedüz yorgunluk olabilir. Bir süre sonra yeniden istemem de mümkün. Kendim hakkında verdiğim kararların hepsine ömür boyu sadık kalmam gerekmediğini umuyorum.

İNSAN BAZEN BİRİNİN YOKLUĞUNA ÜZÜLÜRKEN, ARALARINDAKİ İLİŞKİNİN ARTIK SÜRMÜYOR OLMASINDAN MEMNUN DA OLABİLİYOR.

Benim de fazlasını bildiğimi sandığım şeyler var. Fazla düşündüğümü anlayabiliyorum mesela. Genellikle düşünmeye devam ederken. Ama ilgide, sevgide, yakınlıkta ölçüyü kim belirliyor? Birinin verebildiği bana yetmiyorsa çok mu istiyor oluyorum? Benim verebildiğim ona yetmiyorsa az mı seviyorum? “Elimden gelen bu” bazen en dürüst cümle. Yine de karşısındakini doyurmayabiliyor. Üstelik sevgiyi istemekle onu alabilmek de ayrı ayrı şeyler. Birine kendini açmak dediğimizde hep anlatmayı düşünüyoruz. Ne yaşadığını, neden böyle olduğunu, neye üzüldüğünü… Peki anlattıktan sonra? Karşındaki sana yaklaşınca orada durabiliyor musun? Seni teselli etmeye çalışmasına, bir işini üstlenmesine, sana iyi davranmasına izin veriyor musun? Bazen insan bütün derdini anlatıp ardından karşısındakini rahatlatmaya girişiyor. Belki sadece anlatmak istedin. Belki de sonrasını henüz bilmiyorsun. Bunların hepsini çözmüş olmayı beklersek epey bekleyeceğiz gibi geliyor bana. Neyse ki arada bir film izliyoruz.
Susan Sontag, Yoruma Karşı’da duyularımızı yeniden kazanma ihtiyacından söz ediyor, “Daha çok görmeyi, daha çok işitmeyi, daha çok hissetmeyi öğrenmeliyiz.” diyor. Sontag burada sanatı durmadan başka bir şeyin açıklamasına dönüştürme alışkanlığına itiraz ediyor belli ki: Bu karakter neyi temsil ediyor, bu nesne neyin simgesi, eserin asıl mesajı ne? Böyle yaklaştığımızda eserin sesini, ritmini, görünüşünü, üzerimizdeki fiziksel etkisini ikinci plana atabiliyoruz. Eleştiriden vazgeçmemizi istemiyor, eserin nasıl var olduğuna daha dikkatli bakabilen bir eleştiri arıyor. Üstelik duyusal körelmeyi kültürel bollukla ilişkilendiriyor: Çevremizde bunca uyaran bulunması, onları daha yoğun deneyimlediğimiz anlamına gelmiyor. Biz duyularımızı tam olarak ne zaman kaybettik? Üstelik bu kadar çok şey izlerken, dinlerken, okurken… Bir sahnenin nasıl kurulduğunu anlatabiliyorum ama bazen o sahneyi izlerken bende olan şeyi anlatamıyorum. Filmde Harry dans ediyor. Segan’ın anlattığına göre, Turturro yönetmeninin ona yolladığı çalma listesinde yer alan ve sahnede de kullanılan “Native New Yorker”ı duyunca eskiden gittiği kulüpleri hatırlamış, evinde dans ettiği bir videoyu yönetmene göndermiş. Ve filmdeki dans sahnesi böyle doğuvermiş. Bu anektodun hikayedeki yerini konuşabiliriz, karakter hakkında ne söylediğini de. Ama aslında ben Turturro biraz daha dans etsin istiyorum.
Bir filmi anlamak için ona gösterdiğim dikkatin, insanlar için de mümkün olup olmadığını düşünüyorum. Konuşurken birazdan söyleyeceğini tahmin etmeye çalışmadan dinlemek. Her davranışı hakkında bir sonuca varmadan birini tanımaya devam etmek. Sonunu bilmediğin bir şeye zaman ayırmak. Biz, yeni romantikler… İnsan ilişkilerine dair bunca kelimemiz, açıklamamız, deneyimimiz varken birini tanımak hala başlı başına bir olay. Birinin seni merak etmesi de öyle. Neye benzeyeceğini bilmiyorsun. Arkadaşın mı olacak, bir süre görüşüp sonra adını duyduğunda gülümseyeceğin biri mi? Bir gün yanında rahatça susabilecek misin? Şu anda anlatmaya üşendiğin bir şeyi bir akşam ona anlatmak isteyecek misin? Romantiklikte biraz da bu ihtimali seviyorum. Henüz hayatında bulunmayan bir şeye yer ayırabilmeyi. Bunun yaşla, tecrübeyle nasıl değiştiğini merak ediyorum. Öğrendiklerim beni daha iyi seçimlere götürsün istiyorum elbette. Ama her karşılaşmayı daha baştan bildiğim bir şeye benzetirsem, yeni bir şeyle karşılaştığımı nasıl fark edeceğim?

BİZ, YENİ ROMANTİKLER… İNSAN İLİŞKİLERİNE DAİR BUNCA KELİMEMİZ, AÇIKLAMAMIZ, DENEYİMİMİZ VARKEN BİRİNİ TANIMAK HALA BAŞLI BAŞINA BİR OLAY.

Rilke, genç şaire “Soruların kendisini sevmeye çalışın,” der, hepimiz biliriz. Soruları seviyorum da cevapsızlıkla aram her zaman o kadar iyi değil ama bazen daha yaşanmamış bir şeyin cevabını da istiyor olabilir miyim? Bu insan hayatımda kalacak mı mesela, bu bildiğin fal bakmak, bunu bugün nasıl bilebiliriz? Şimdi çok iyi anlaşıyoruz. Birbirimizi yeniden görmek istiyoruz. Anlatacaklarımız bitmiyor. Bunları küçümsemiyorum ama bazen gelecek hakkında yeterince bilgi vermiyorlar diye tadını çıkarmayı erteliyorum sanki. Sonradan biterse, bugün duyduğum sevinçte yanılmış mı olacağım? Bir arkadaşlığın sürmemesi, bir zamanlar içinde ne kadar rahat olduğumu da değiştirebilir mi? Yeni romantik olmak biraz da bu sorularla yaşamayı öğrenmek olabilir.
Galiba bir süredir “Bana ne yeter?” diye düşünüyorum. Cevabın hep daha az bir şey olmasına da razı değilim. Daha az yorulmak isterim ama daha az heyecanlanmayı istemiyorum. Daha az insan olabilir ama daha az merak olsun istemem. Üzüldüğüm bazı şeyleri tekrar yaşamamayı umuyorum. Sevdiğim bir filmi ise tekrar izlemek isterim, ne olacağını bilmek o isteği azaltmıyor. Pickpocket’ı yeniden izlediğimde aynı şeyi hisseder miyim, bilmiyorum. Zaten Ayvalık’ta o salondan çıkan halimi olduğu gibi kavanoza koyup saklayamam. Yine de filmden bana kalan hafifliği hemen bir yere yerleştirip atlatmak da istemiyorum. Bir süre benimle dolaşsın. Günün ortasında aklıma gelsin, başka bir şey hakkında düşünürken araya girsin. Belki birine anlatırım. Belki anlatırken başka bir şeyi fark ederim. Geçmesini istemediğim şeyin ne olduğunu da o zaman biraz daha iyi anlatabilirim.
Yazı: Özgün Yiğit Tuna

Geçmese de Olur

Tavsiye edilen içerikler

SANAT

Geçmese de Olur

GÜZELLİK

The Beauty Feed: Radarımıza Takılanlar, Instagram Seçkisi

MODA

Kusursuz Braun Buffel Harbour Arrival Koleksiyonu ile Milano'da şık bir yolculuk.

MODA

Maya Hawke ve Sadie Sink, Prada'nın El Çizimi Noel 2026 Koleksiyonunda

MODA

On, LightSpray™ ile Koşu Ayakkabılarının Üretimine Yeni Bir Boyut Kazandırıyor

MODA

Hareket Halinde Stil

MODA

Podyumda Cadılar Bayramı

MODA

Gentle Monster ve Maison Margiela’dan Yapıbozumun Yeni Yorumu